Τον Οκτώβρη του 1953, απόφοιτοι του Γυμνασίου Κερύνειας ίδρυσαν έναν σύλλογο που γρήγορα έγινε η καρδιά της πόλης. Η ΠΑΕΚ — Ποδοσφαιρική Αθλητική Ένωσις Κερύνειας — δεν ήταν απλά ένας αθλητικός σύλλογος, ήταν η υπερηφάνεια, η ταυτότητα και η φωνή ολόκληρης της επαρχίας. Σε μια εποχή που το μπάσκετ άρχιζε να κερδίζει έδαφος στην Κύπρο, η ΠΑΕΚ ήταν εκεί από την πρώτη στιγμή — ιδρυτικό μέλος της Κυπριακής Ομοσπονδίας Καλαθοσφαίρισης το 1965.

Στα χρόνια του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ, κάποιοι νεαροί στην Κερύνεια ζούσαν μια ζωή που σήμερα μοιάζει σχεδόν απίστευτη: το πρωί πήγαιναν σχολείο, το απόγευμα αγωνίζονταν στα γήπεδα και αργά τη νύχτα έπαιρναν θέση στη μάχη κατά των Άγγλων αποικιοκρατών σε μια καθημερινή αναμέτρηση με τον θάνατο, τα βασανιστήρια, τη φυλάκιση και τα κρατητήρια των αποικιακών αρχών.

Αυτή η διπλή ιδιότητα, του αθλητή και του αγωνιστή, βρήκε στην Κερύνεια μία από τις πιο χαρακτηριστικές εκφράσεις της. Πρωταγωνιστές ήταν νεαροί αθλητές της νεοσύστατης τότε ΠΑΕΚ, ενός σωματείου που μόλις είχε αρχίσει την πορεία του όταν ξέσπασε ο αγώνας την 1η Απριλίου 1955. Ήταν παιδιά μικρά σε ηλικία, αλλά ώριμα σε φρόνημα και αποφασισμένα να υπηρετήσουν όχι μόνο την ομάδα τους, αλλά και την πατρίδα.

Οι αθλητές-αγωνιστές της ΠΑΕΚ κατάφεραν να συνδυάσουν με αξιοθαύμαστο τρόπο το γήπεδο με την αντίσταση. Η δράση τους συνδέθηκε με τολμηρές και ουσιαστικές επιχειρήσεις κατά των αποικιοκρατών στην περιοχή της Κερύνειας, αποδεικνύοντας πως ο αγώνας για την ελευθερία περνούσε και μέσα από νέους που μέχρι χθες θεωρούνταν απλώς μαθητές και αθλητές.

Η προσφορά τους, ωστόσο, είχε βαρύ τίμημα. Μεσούσης της αγωνιστικής περιόδου, οκτώ αθλητές της ΠΑΕΚ συνελήφθησαν και καταδικάστηκαν σε εγκλεισμό. Ήταν οι Δημητριάδης Ανδρέας, Κελέσιης Ανδρέας, Μάζιος Χριστάκης, Πάρπας Λάμπρος, Πίστος Τάκης, Πλατύς Κωστάκης, Σεκκίδης Ανδρέας και Χριστοδούλου Ερμής. Αυτοί ήταν οι ήρωες. Το πλήγμα για την ομάδα ήταν τεράστιο και έφερε το σωματείο κοντά στη διάλυση.

Κι όμως, η ΠΑΕΚ δεν λύγισε. Σε μια σπάνια για την εποχή υπέρβαση πολιτικών και ιδεολογικών διαχωρισμών, το ΑΣΚ, το αριστερό σωματείο της Κερύνειας, έσπευσε να στηρίξει τη μεγάλη ομάδα της πόλης. Αθλητές του ενίσχυσαν την πληγωμένη ΠΑΕΚ, ώστε να μπορέσει να παραμείνει όρθια και να συνεχίσει την παρουσία της στα γήπεδα. Ήταν μια πράξη αθλητικής αλληλεγγύης και ιστορικής σημασίας, που απέδειξε ότι, μπροστά στις δύσκολες στιγμές, η Κερύνεια μπορούσε να σταθεί ενωμένη.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’70, η ΠΑΕΚ έφτασε στην κορυφή της κυπριακής καλαθοσφαίρισης με τρόπο πρωτόγνωρο για τα δεδομένα της εποχής. Με ηγέτη τον τεράστιο Αλέκο Ιακωβίδη, η ομάδα κατέκτησε τρία συνεχόμενα πρωταθλήματα Κύπρου, τρεις Ασπίδες της Ομοσπονδίας και εκπροσώπησε επάξια το νησί στο Πανεπαρχιακό Πρωτάθλημα Ελλάδας το 1970, το 1971 και το 1972, παραμένοντας μέχρι σήμερα η μοναδική ομάδα που εκπροσώπησε την Κύπρο σε ελληνικό πρωτάθλημα. Τα τρία αυτά συνεχόμενα πρωταθλήματα αποτέλεσαν ιστορικό ρεκόρ για την εποχή, το οποίο έσπασε μόνο πολλά χρόνια αργότερα από την ΑΕΛ Λεμεσού, σε μια εντελώς διαφορετική εποχή και με τη συμμετοχή ξένων καλαθοσφαιριστών. Γι’ αυτό και η ΠΑΕΚ δικαίως λογίζεται ως η κορυφαία αμιγώς κυπριακή ομάδα όλων των εποχών στην κυπριακή καλαθοσφαίριση. Το 1972, μάλιστα, άγγιξε ένα ακόμη ιστορικό επίτευγμα, αφού βρέθηκε μόλις έναν πόντο μακριά από την άνοδο στην Α’ Εθνική Κατηγορία Ελλάδας ενάντια στον Απόλλωνα Πατρών, γράφοντας μία από τις πιο λαμπρές σελίδες όχι μόνο της δικής της ιστορίας, αλλά και ολόκληρης της κυπριακής καλαθοσφαίρισης.

Το καλοκαίρι του 1974 άλλαξε τα πάντα. Η βάρβαρη τουρκική εισβολή ανάγκασε χιλιάδες Κερυνειώτες να εγκαταλείψουν μέσα σε λίγες ώρες τα σπίτια, τις περιουσίες και τις ζωές τους. Μαζί τους ξεριζώθηκε και η Π.Α.Ε.Κ.

Ο ιστορικός σύλλογος μεταφέρθηκε στη Λευκωσία, κουβαλώντας μαζί του τον πόνο της προσφυγιάς, αλλά και το χρέος να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη της σκλαβωμένης γης μας. Το τμήμα καλαθοσφαίρισης ανέστειλε τότε τη λειτουργία του, όμως η ταυτότητα, η ιστορία και η ψυχή της Π.Α.Ε.Κ. δεν λύγισαν ποτέ. Δεν ξέχασε ποτέ από πού ξεκίνησε και τι εκπροσωπεί.

Το τίμημα υπήρξε βαρύ. Η Π.Α.Ε.Κ. θρήνησε τους δικούς της Μάρτυρες, που έπεσαν μαχόμενοι για μια Κύπρο ελεύθερη και ελληνική: Γιώργος Μουστάκας, Χρήστος Καρεφιλίδης, Ανδρέας Χαραλάμπους, Ντίνος Τσαγγαρίδης, Λούης Τσαγγαρίδης, Φοίβος Φιερός, Γιώργος Τριγγής.

Η θυσία τους αποτελεί αιώνιο φάρο μνήμης, τιμής και ευθύνης. Για την Π.Α.Ε.Κ. Κερύνειας, η προσφυγιά δεν έγινε λήθη. Έγινε δύναμη, αγώνας και υπόσχεση επιστροφής.

Γιατί η Κερύνεια δεν ξεχνιέται. Και η Π.Α.Ε.Κ. δεν σταμάτησε ποτέ να αγωνίζεται για την επιστροφή

Το 1977 έγινε εισχώρηση της Α.Ε. Καραβά στο σωματείο της Κερύνειας. Από την ένωση τους, δημιουργήθηκε η Ποδοσφαιρική Αθλητική Ένωσις Επαρχίας Κερύνειας - ΠΑΕΕΚ, η οποία θα εκπροσωπούσε πλέον τη πόλη και όλη την επαρχία Κερύνειας. Η ιδρυτική συνέλευση πραγματοποιήθηκε στις 26 Μαρτίου 1977, στο σωματείο της ΕΘΑ Έγκωμης.

Τα χρώματά άλλαξαν: το μαύρο για να συμβολίζει τον πόνο της προσφυγιάς και την απώλεια της πατρίδας· το άσπρο για να εκφράζει την ελπίδα, την επιμονή, την πίστη ότι κάποια μέρα η Κερύνεια θα ελευθερωθεί. Εκείνη την ημέρα, τα χρώματα θα επιστρέψουν στο κίτρινο και μαύρο — όπως ήταν πάντα.

Το καλοκαίρι του 1989 με πρωτοβουλία μιας ομάδας φιλάθλων, το τμήμα καλαθοσφαίρισης επαναδραστηριοποιήθηκε, για να κλείσει μερικά χρόνια αργότερα για οικονομικούς λόγους. Το 1992 η ομάδα κατέκτησε τη δεύτερη θέση στην Α2 και προήχθη στην πρώτη κατηγορία. Η ΠΑΕΕΚ στην πρώτη κατηγορία, πολέμησε και κρατήθηκε δύο χρονιές. Η τρίτη χρονιά 94-95, στην μεγάλη κατηγορία δεν ήταν τυχερή. Η ΠΑΕΕΚ έφθασε στην τελευταία θέση, της 10ης στη βαθμολογία που κανονικά οδηγεί στην Β κατηγορία αλλά κατόπιν αποφάσεως της ΚΟΚ, τα σωματεία της Α κατηγορίας αυξήθηκαν σε 13 και έτσι η ΠΑΕΕΚ αγωνίστηκε και πάλι στην Α κατηγορία. Μάλιστα, το 1994-95 υπό προεδρίας Πανίκου Πάρπα έφτασε στον τελικό του Κυπέλλου Κύπρου, όπου ηττήθηκε από τον πρωταθλητή ΑΠΟΕΛ. Ωστόσο, εξασφάλισε τη συμμετοχή της στο Κυπέλλου Κυπελλούχων, όπου αποκλείστηκε στον Α΄ γύρο, με προπονητή το Γιώργο Λάμπρου και ξένους τους Σάσα Βεζένκοφ και Βελτ Ουίλιαμς.

Στον τελικό συμμετείχε και το 1999, χάνοντας από τον Κεραυνό.

Το 1995, η ΠΑΕΕΚ αντιπροσώπευσε την Κύπρο στο Κύπελλο Σαπόρτα, ένα από τα κορυφαία ευρωπαϊκά πρωταθλήματα καλαθοσφαίρισης της εποχής. Ο αντίπαλος στον πρώτο γύρο ήταν ο ΠΑΟΚ Θεσσαλονίκης — μια ομάδα που, όπως και η ΠΑΕΕΚ, έφερε στα χρώματά της, την ιστορία προσφύγων και εκτοπισμένων. Στις 9 Σεπτεμβρίου 1995, οι δύο ομάδες δεν έπαιξαν απλά ένα παιχνίδι μπάσκετ, Τέλεσαν μια αδελφοποίηση ψυχών που μοιράζονταν τον ίδιο πόνο, την ίδια μνήμη, την ίδια ελπίδα, για πάντα Αδέλφια.

Η Π.Α.Ε.Ε.Κ. Κερύνειας επαναδραστηριοποίησε το τμήμα Καλαθοσφαίρισης το 2020, υπό ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες, με στόχο να επαναφέρει στη ζωή ένα από τα πιο ιστορικά τμήματα της κυπριακής καλαθοσφαίρισης. Η προσπάθεια αυτή καρποφόρησε τη σεζόν 2022/2023, όταν η ομάδα κατέκτησε τόσο το Πρωτάθλημα όσο και το Κύπελλο Β1 Κατηγορίας, επιβεβαιώνοντας τη δυναμική της επιστροφής της. Τη σεζόν 2023/2024 αγωνίστηκε με επιτυχία στην ΟΠΑΠ Basket League, εξασφαλίζοντας την παραμονή της στην πρώτη κατηγορία. Εντούτοις, λόγω οικονομικών δυσκολιών, το σωματείο επέλεξε την επόμενη αγωνιστική περίοδο να αγωνιστεί εκ νέου στη Β1 Κατηγορία. Προσωρινή έδρα της Π.Α.Ε.Ε.Κ. Κερύνειας είναι η κλειστή αίθουσα του Λυκείου Δασούπολης «Κερύνεια – Ελευθερία». Επικεφαλής του Τμήματος Καλαθοσφαίρισης είναι ο Γενικός Γραμματέας της Π.Α.Ε.Ε.Κ. Κερύνειας, κ. Χρήστος Μελεούνης, ο οποίος ηγείται της προσπάθειας για τη διατήρηση, ενίσχυση και περαιτέρω ανάπτυξη του ιστορικού προσφυγικού τμήματος της επαρχίας Κερύνειας.

Η ιστορία δεν έχει τελειώσει - Μόλις ξεκινά.